Antropogeneza (gr. ánthrôpos homo sapiens, génesis geneza) - filogeneza człowieka, alias początek, szlak komunikacyjny rozwojowa i procesy biologiczne, które doprowadziły do powstania anatomicznie nowoczesnego człowieka rozumnego (Homo sapiens sapiens), wyjaśniane na gruncie teorii ewolucji w oparciu o osiągnięcia antropologii, filogenetyki molekularnej i antropolingwistyki.
Spis treści
//
Stan człowieka w przyrodzie
Z biologicznego punktu widzenia gość klasyfikowany jest jak ssak łożyskowy z najlepiej wśród wszystkich zwierząt rozwiniętym mózgiem, co - bok w bok wielu innych gildia - stawia go wśród ssaków naczelnych (Primates). Człekokształtne naczelne wyróżnia deficyt ogona, większe odsetek ciała i bardziej natężony mózg. Potrafią uznawać za dobre postawę dwunożną. Do człowiekowatych (Hominidae) zalicza się współcześnie bok w bok człowieka jego wymarłe formy a orangutany, goryle i szympansy. W tej grupie (rodzinie) modny homo sapiens inteligentny jest jedyną żyjącą istotą, która poruszając się na dwóch nogach w postawie wyprostowanej, posługując się umysłem i mową nauczyła się przynosić w wyniku utensylia i za ich pomocą chcący reorganizować swoje okolica, powoływać do życia kulturę i podnosić cywilizacje.
Analogicznie, w jaki sposób niedaleko wyjaśnianiu powstania życia na Ziemi, pełne komentarz powstania człowieka powinno posługiwać bieg powstawania charakteryzujących go gildia, za które - w dużym uproszczeniu - przyjmuje się z reguły zdobycie naziemnego, dwunożnego chodu, pionizację postawy ciała, rozwinięcie mózgowia i pojawienie się inteligencji rozumianej jak myślenie (również abstrakcyjne), kompetencja uczenia się i rozwiązywania problemów. Również w tej kwestii nie ma pełnej teorii. Na dole przedstawiono próbę podsumowania obecnego stanu wiedzy.
Resume dziejowy myśli ewolucyjnej
Porównanie szkieletów człowieka (z lewej) i goryla.
Kontur z Brehms Tierleben, Small Edition 1927
Podobieństwa pośrodku ludźmi i niektórymi dużymi małpami człekokształtnymi dostrzegano od nader dawna. Malajczycy nazywali orangutana leśnym człowiekiem (orang-outang).
Kolejny stadium rozwoju myśli ewolucyjnej rozpoczął się od odkrycia w 1829 (Engis, Belgia), w 1848 (Forbes’ Quarry, Gibraltar) i w 1856 roku (Neanderthal, Republika federalna niemiec) kości istot podobnych do człowieka (neandertalczyk). Pojawiło się w tamtym czasie mniemanie człowieka jaskiniowego, które przetrwało do naszych czasów w kulturze masowej. Do czasów Darwina w świecie chrześcijańskim panowało powszechne punkt widzenia o wyjątkowej pozycji człowieka wśród żywych stworzeń (antropocentryzm). Opublikowana przez Darwina hipoteza ewolucji wywołała lawinę dyskusji między naukowcami (Thomas Henry Huxley, Georges Cuvier, Charles Lyell, Richard Owen, Alfred R. Wallace i inni) i w wielu innych kręgach.
Karol Darwin zakładał, że poszukiwania skamielin wczesnych hominidów powinny egzystować prowadzone w Afryce (Darwin, 1871). Wnioskował w ten sposób z analizy zasięgu naturalnego występowania gatunków najbliżej spokrewnionych z człowiekiem.
Poszukiwania prowadzone w różnych regionach świata - pozór młodszymi genealogicznie okazami - nie dostarczały nowych danych o formach starszych od neandertalczyka. Począwszy od 1924 casus zaczęła się luzować. Wskazywany przez Darwina linia postępowania poszukiwań wydawał się właściwy i kolejne lata przynosiły jeszcze to nowe odkrycia. Ogłoszenie całego świata skoncentrowała się na afrykańskich stanowiskach archeologicznych.
Pierwsza odbudowa wyglądu neandertalczyka
W miarę napływających doniesień z wyników badań powyżej znalezionymi skamielinami wyobrażenie cenny rozwojowej człowieka ulegał zmianie. Pojawiły się naukowe opisy odkrytych szczątków, zupa próby ich klasyfikowania (Australopithecus, Plesianthropus, Paranthropus, Zinjanthropus, Gigantopithecus, Oreopithecus bambolii, Meganthropus, Pithecanthropus, Palaeoanthropus, Cyphanthropus, Euranthropus, Protanthropus) zaś pierwsze danie próby rekonstrukcji ich wyglądu. Kolejne odkrycia dostarczały nowych danych, często w całości zmieniając wcześniejszy, raptem zarysowujący się wyobrażenie antropogenezy.
Filogeneza
Dopóki pojawił się człowiek
Pierwsze łożyskowce (Eomaia) pojawiły się w kredzie z grupy wymarłych, żyworodnych ssaków, nazywanych Eupantotheria, Eomaia przypuszczalnie dała świt kilku grupom: Xenarthra, Afrotheria, Euarchontoglires, Laurasiatheria zaś Protoeutheria. Pierwsze danie euarchonty (Plesiadapis), w paleocenie dały brzask pierwotnym małpiatkom, te dały zaranie linii ewolucyjnej, której pierwszym przedstawicielem był Eosimias, żyjący 45-40 mln lat temu. Do tej linii ewolucyjnej współcześnie należą małpy szerokonose, makakokształtne i małpy człekokształtne. Na podstawie analizy wyników badań molekularnych ustalono, że małpy szerokonose (Platyrrhini) oddzieliły się od wąskonosych ok. 35 mln lat temu, która w paleocenie i na początku eocenu pospołu z Eurazją tworzyła Laurazję.
Hominoid, hominid, Homo
Czaszki hominoidów: (od lewej) gość, szympans, orangutan i makak
Późnomioceńskie (15-5 mln lat temu) naczelne określane są w charakterze hominoidy. Charakteryzuje je:
- brak ogona
- zatrzymanie rozrostu kości miednicy
- budowa ramion i barków umożliwiająca zawieszanie się na gałęziach
- mózg lekko bardziej natężony aniżeli u współczesnych małp (z uwzględnieniem proporcji ciała)
- rozwój wzroku
Do tej grupy zaliczane są driopiteki.
Przypuszczalny powierzchnia pojawienia się pierwszych hominidów
Hominidami określane są gatunki, które wyróżnia:
- dwunożność - przymiot do niedawna przypisywana tylko człowiekowi
- znaczny zwiększenie mózgu w stosunku do proporcji ciała
- zmiana w uzębieniu i muskulaturze
- naziemny zwyczaj życia
- długotrwały rozszerzenie osobniczy
Kiedy i dokąd sznur elektryczny hominidów oddzieliła się od linii małp człekokształtnych i przez jakie stadia przeszła dopóki osiągnęła stopień człowieka?
Orangutany oddzieliły się od linii prowadzącej do człowieka ok. 12 mln lat temu. Najwcześniejszym z mioceńskich hominidów był oreopitek (9-7 mln lat, Włochy). Analizy molekularne wskazują, że z początku goryle (nad 8 mln lat), a później - bliżej spokrewnione z człowiekiem - szympansy (między 6-4 mln lat temu) oddzieliły się od linii Homo.
Czaszka australopiteka
Za najstarszych przedstawicieli rodziny człowiekowatych uznaje się Sahelanthropus tchadensis (choć jego dwunożność nie została potwierdzona) i Orrorin tugenensis, których resztki znaleziono w Afryce. Ok. 5,5 mln lat temu - również w Afryce - pojawiły się ardipiteki (A. kadabba i A. ramidus), a po nich pierwsze danie australopiteki (4-2 mln lat temu) i spokrewnione z nimi parantropy. Skamieniałościom australopiteków towarzyszyły przybory kamienne, pomimo tego nie ma pewności, azaliż nie były one wytworem późniejszych albo żyjących wprzódy wyżej rozwiniętych hominidów przebywających na tym samym terenie. Z tego okresu (3,6 mln lat) pochodzą najstarsze znane odciski stóp z Tanzanii przypisywane dwunożnym człowiekowatym (Katafalk Leakey, 1977) i odkryty w 1999 Kenyanthropus platyops.
Hominidy zanim pojawieniem się pierwszych Homo
Nazwa
Szacowany era występowania
Obszar występowania
Uwagi
†Sahelanthropus tchadensis
7 mln lat temu
środkowa Afryka
†Orrorin tugenensis
6,1-5,8 mln lat temu
Kenia
być przypadkiem przodek szympansa
†Ardipithecus kadabba
5,8-5,2 mln lat temu
Etiopia
†Ardipithecus ramidus
4,4 mln lat temu
Etiopia
†Australopithecus anamensis
4 mln lat temu
Kenia,Etiopia
†Australopithecus afarensis
3,9-3 mln lat temu
Etiopia,Tanzania,Kenia
uważany za bezpośredniego przodka rodzaju Homo
†Australopithecus bahrelghazali
3,5 - 3 lat temu
Czad
†Australopithecus africanus
3,3-2,4 mln lat temu
Afryka Południowa
†Australopithecus garhi
2,5 mln lat temu
Etiopia
†Paranthropus aethiopicus
2,5 mln lat temu
Kenia
†Paranthropus boisei
2-1,4 mln lat temu
wschodnia Afryka
†Paranthropus robustus
1,6 mln lat temu
Afryka Południowa
†Kenyanthropus platyops
3,5 - 3,2 mln lat temu
Kenia
Australopithecus afarensis(?), ew. przodek Homo rudolfensis
Pierwsze danie ślady człowieka
Najstarszych przedstawicieli rodzaju Homo ( z jęz. angielskiego hominin na rzecz odróżnienia od hominid) znamy z pokładów datowanych na ok. 2,6 mln lat. Wyróżnia je:
- największa wśród znanych gatunków objętość puszki mózgowej
- mniejsze siekacze i kły niewystające maska linię innych zębów, grubsze polewa, postać imadło w wyższym stopniu paraboliczny aniżeli u wcześniejszych naczelnych
- budowa stopy, u człowieka palce stopy utraciły chwytność
- czaszka w wyższym stopniu zaokrąglona, z mniejszą częścią twarzową
- umiejętność wytwarzania narzędzi
Zobacz więcej w osobnym artykule: Człowiek.
Czaszka pitekantropa
Pierwszym śladom przedstawicieli rodzaju Homo towarzyszą prymitywne utensylia kamienne. Utensylia znalezione w wąwozie Olduvai (obszar kulturowy Olduvai) - datowane na ok. 2,6 mln lat (Hadar, Omo i Turkana), a w Azji na ok. 2 mln lat - przypisywane są Homo habilis (istota ludzka zręczny). Przypadkiem wyłonił się z australopiteków. Był od nich w wyższym stopniu nastroszony, osiągał ok. 130 cm wzrostu i proch bardziej natężony mózg. Świadectwa kopalne wskazują na jego frekwencja do ok. 1,5 mln lat temu. Od ok. 1,8 mln do 70 tys. lat temu żył H. erectus i H. ergaster kiedy niekiedy traktowane w charakterze jeden wariant - pitekantrop zwany człowiekiem wyprostowanym. Jego (czy też ich) ślady znajdowane są w Afryce, Azji i Europie, co sugeruje, że był pierwszym gatunkiem, jaki opuścił Afrykę. Pitekantrop udoskonalił tworzenie narzędzi, polował na zwierzęta i potrafił rozpalać pasja. Może tworzył struktury społeczne oparte na związkach rodzinnych.
Czaszka neandertalczyka
Ok. 350 tys. lat temu na terenie Europy pojawili się pierwsi przedstawiciele neandertalczyka (Homo neanderthalensis). Zupa ślady Homo sapiens datowane są na ok. 250 tys. lat (prehistoryczny Homo sapiens). W Europie pojawił się ok. 45 tys. lat temu (kromaniończyk), a w związku z tym w czasie gdy żyli w dalszym ciągu neandertalczycy. Obydwa gatunki koegzystowały bok w bok siebie przez w pobliżu 10 tys. lat. Do te pory nie rozumie się samo przez się, co spowodowało wymarcie neandertalczyków.
Czaszka kromaniończyka
Od stada do cywilizacji
Współczesny Homo sapiens zajmował się głównie myślistwem. Prowadził nomadyczny zwyczaj życia. Polowania dostarczały mu wysokokalorycznego mięsa, skór, którymi się okrywał i kości wykorzystywanych do wytwarzania jeszcze wydajniejszych narzędzi. W poszukiwaniu zwierzyny i nowych terenów łowieckich zaludniał nowe obszary.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Prehistoryczne wędrówki ludzkości.
Teizm i kultura
Najstarsze ślady religii pojawiły się 100 tys. lat temu w postaci pochówków (przekonanie w życie pośmiertne) i rysunków naskalnych.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Religie prehistoryczne.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Religie rodzime Australii i Oceanii.
35-30 tys. lat p.n.e. temu pojawiły się pierwsze danie zabytki sztuki prehistorycznej, malowidła naskalne w jaskiniach nazywane sztuką paleolitu.
Uprawa roli i hodowla
Wędrówki zwierząt poszukujących źródeł wody i żywności przyczyniły się przypadkiem do celowej ‘opieki’ ponad wyjątkowo przydatnymi na rzecz człowieka gatunkami. Przedtem ok. 9 000 - 8 000 p.n.e. doszło do udomowienia pierwszych zwierząt (czworonóg, owca, gęś). Bez mała 10 000 lat p.n.e. homo sapiens zasiał ziarna dziko rosnących roślin, a wokół 8 000, a w niektórych regionach do 3 000 lat p.n.e. rozpoczął celową uprawę roli (zobacz: uprawa roli). Przyczyniło się to do zmiany trybu życia na rodzimy. Zaczęły buntować się zupa osady, a ok. 6,8 tys. lat temu - pierwsze danie miasta.
W ów rozwiązanie pierwotny Homo sapiens przez 250 tys. lat opanował identyczny pusty od lodu świat i w charakterze wyłączny z rodzaju Homo nabył umiejętności pozwalające mu przeżyć do czasów, które określamy początkiem cywilizacji.
Przypisy
- ↑ Podgatunek szympansa zwyczajnego - Pan troglodytes verus potrafi dostarczać i wyzyskiwać utensylia służące do zabijania innych zwierząt.
- ↑ Maciej Faflak, Duże małpy wniwecz bez ogona, Międzynarodowy Biuletyn Ulegający biodegradacji, No. 3. - 11. 2005
- ↑ Dzisiaj Pan troglodytes Blumenbach, 1775
- ↑ Karol Linneusz, Systema Naturae 10th edition, 1758
- ↑ Non placet, quod Hominem inter ant
- ↑ Charles Robert Darwin, The Origin of Species by Means of Natural Selection, 1859
- ↑ Carlos G. Schrago, On the time scale of new world primate diversification, American Journal of Physical Anthropology, 28 Nov 2006
- ↑ Philip D. Gingerich, Early Eocene Cantius torresi-oldest primate of modern aspect from North America
- ↑ Thierry Smith, Kenneth D. Rose, Philip D. Gingerich, Rapid Asia-Europe-North America geographic dispersal of earliest Eocene primate Teilhardina during the Paleocene-Eocene Thermal Maximum
- ↑ Groves, 2001
Zobacz też
- Teoria wodnej małpy
- en:Wikipedia List of human fossils (en)
- en:Wikibooks Paleoanthropology Origin (en)
Linki zewnętrzne
W języku angielskim:
- Palaeos.org
- Paleoanthropology
- In Search of What Makes us Human
- Discovery of Early Hominids
- Paleoanthropology in the 1990’s
- The Evidence for Human Evolution
- Exploring the Creation/Evolution Controversy
- Becoming Human
W języku polskim:
- Antropogeneza
- Ewolucja człowieka
Spis bibliograficzny przedmiotu
- Steve Olson Mapowanie historii ludzkości - Dawne czasy ukryta w naszych genach, 2003
- Roger Lewin Wprowadzenie do ewolucji człowieka, 2002
- G. C. Conroy Reconstructing Human Origins: a modern synthesis New York: W. W. Norton, 2005
- Henryk Szarski Historia zwierząt kręgowych, PWN, 1998
- Prof. dr hab. Jerzy Odyniec, Wykłady
|
Culture jamming (polskie odpowiedniki to „zagłuszanie fal kultury” azali “zagłuszanie kultury”) – indywidualistyczna nastawienie odwrotu od wszelkich form mentalności stadnej – włączając w to wszelkie ruchy kulturowe, polityczne azali społeczne. Z definicji culture jamming nie jest stąd traktowane jak przesunięcie. Widziadło culture jamming z trudem zdefiniowiać zarówno w odniesieniu do jakiegoś specyficznego politycznego stanowiska azaliż przekazu, w jaki sposób i w odniesieniu do stanowiska azali przekazu kulturowego. Za skojarzony wątek łączący różnorodne zjawiska culture jamming oszacować wolno żądza wyśmiania azali zażartowania z homogenicznej natury kultury popularnej, często z użyciem niekonwencjonalnych form komunikacji azali interwencji w publiczne wydarzenia zaś w zaaprobowany polemika (geurilla communication).
Culture jamming przypadkiem istnieć zdefiniowane ja przesunięcie artystyczny, choć również taka określenie nie obejmuje całego mnogość działań określanym tym terminem. Culture jamming charakteryzowane jest często jak sprawność fizyczna działalności publicznej będącej w opozycji do komercjalizmu natomiast wszelkiej idei kreowania kultury korporacyjnej . Powyższa określenie jest jednakowoż również za bardzo wąska, tak aby uściskać wszystkie działania określane w charakterze culture jamming (określenie ta w wyższym stopniu pasuje do zjawiska określanego jak subvertizing).
Culture jamming nieraz wymaga transformacji mass mediów, ażeby ich własnymi środkami komunikacji w kpiący albo groteskowy wybieg skomentować droga ich działania.
Do celów culture jammingu przelecieć można:
- “Dobry frajda” (i zachęcanie do tego innych) kosztem dominujących nurtów społecznych – zdaniem culture jammerów wielu z ich dostawców bierze siebie nadmiernie na serio. Chociażby sami culture jammerzy mogą się stać ofiarą „zakłócania”, chyba że ich działania stają się równie ziinstytucjonalizowane i pozbawione humoru w jaki sposób oryginalne obiekty zainteresowania culture jammingu.
- Rozbudzenie poczucia fascynacji najbliższym środowiskiem życia zainspirowane przez zamierzoną niejednoznaczność technik culture jammingu, które w założeniu mają przynaglać kompetencja do samorefleksji i niezależnego myślenia.
- Ukazywać sprzeczności między wizerunkami ikonicznymi, praktykami ewentualnie postawami, a realiami czy też postrzeganym jak pejoratywny aspektem danego przedmiotu, kto stanowi rzecz zakłócania. Działania takie wykonywane są często w sferze symbolicznej, dzięki „przechwytywaniu” („detournement”) elementów popularnej ikonografii.
„Przechwytywanie” funkcjonuje tu w charakterze nauka zawodu wyznaczający artystyczne, ewentualnie społeczne działalność w którym wykorzystuje się te same środki, fragmenty czy też elementy ikonografii przedmiotu, dzieła sztuki, ażeby wykształcić nowe dorobek, materia, którego istotność często stoi w opozycji do znaczenia oryginału. Terminu „przechwytywanie” w podobnym znaczeniu używali członkowie Międzynarodówki Sytuacjonistycznej. Guy Debord, jaki nazywał “przechwytywanie” „płynnym językiem ideologii” w taki sposób pisał o tej praktyce: „Przechwytywanie to odwrotność cytowania, powoływania się na akademicki prestiż, jaki ulega nieuchronnie zafałszowaniu z chwilą, kiedy przekształca sie w przytoczenie: część wykluczony z kontekstu, unieruchowmiony, odseparowany od swej epoki – globalnego układu odniesienia – i od konkretnego stanowiska, trafnego ewentualnie błędnego, jakie zajmował względem tego odniesienia. (…) Przejawia się w komunikacji świadomej tego, że sama w sobie nie zawiera żadnej gwarancji, przede wszystkim ostatecznej.”
- Prowokowanie do zaangażowania obywatelskiego zaś nawiązywania więzi społecznych.
Intecje culture jammerów wolno odróżnić (choć od czasu do czasu intencje się pokrywają) od artystycznego przywłaszczenia (które odbywa się na rzecz celów dokładnie artystycznych) tudzież od wandalizmu (w przypadku, którego głównym zamiarem jest rozwalenie), choć efekty działań wszystkich trzech aktywności są często trudne do odróżnienia. Niektóre prace street artowe albo inne działania jest dozwolone przelecieć do dwóch, a poniekąd trzech z powyższych kategorii.
Wykaz “zagłuszających” polskich artystów i grup artystycznych
- Kolektyw Pif-paf
- Radykalna Fabuła Twórcza
Przypisy
- ↑
- ↑ Guy Debord Społeczeństwo spektaklu, tłumaczył Mateusz Kwaterko, PIW, Syreni gród 2006.
|
Fulacht fiadh (wym. fulacht fija, irl. fulacht fiadh ewentualnie fulacht fian, l.mn. fulachtaí fia, w starszych tekstach ponadto fulachta fiadh). W Anglii, Walii, Szkocji i na Wyspie Man zwane burn mounds. Natura stanowiska archaeologicznego w Irlandii.
W Irlandii zarejestrowano nad 4500 przykladów fulachtaí fia i są jednymi z naczęściej spotykanych rodzajów stanowisk archeologicznych na wyspie. W samym Hrabstwie Cork zarejestrowano ich nad 2000.
Spis treści
//
Konstrukcja
Fulacht fiadh z reguły przybiera formę niegłębokiego (zwyczajowo ok. 20-50cm, jednakowoż bywają głębsze) wgłębienia w kształcie podkowy, wypełnionego przepalonymi kamieniami, węgielkami natomiast sadzami. W środku “podkowy” z reguły znajduje się płytka przepaść. Niekiedy w pobliżu fulachtaí fia rejestrowane są inne szczątki osadnictwa.
Typowy fulacht fiadh składa się z trzech części:
- kopca kamieni (przeznaczonych do rozgrzania);
- paleniska, dokąd kamienie były rozgrzewane;
- “pojemnika”, wyłożonego drewnem czy też kamiennym brukiem, dokąd znajdowała się gadka szmatka do podgrzania.
Fulachtaí fia położone są z reguły w pobliżu naturalnych zbiorników wodnych (strumieni, rzek) i terenów podmokłych. Stwierdzono, że do licha i trochę z fulachtaí fia było użytkowane wtórnie.
Etymologia
Irlandzkie fulacht oznacza jamę przeznaczoną do gotowania, niemniej fiadh jest przymiotnikiem od słowa “jeleń” ewentualnie “dzicz”.
Datowanie
Badania, przeprowadzone metodą datowania radiowęglowego 14C, wykazały że mnogość z nich pochodzi z okresu ok. 1500-500 BC .
Przeznaczenie
Istnieje parę teorii dotyczących funkcji fulachtaí fia. Jedna znich mówi o miejscu przeznaczonym do gotowania, dokąd wodę doprowadzano wysokich temperatur. Wspomina się podobnie, że nagrzana głodne kawałki mogła dogadzać do kąpieli, prania ubrań bądź w toku procesów farbowania tkanin i wyprawiania skór. Okrycie konstrukcji prowizorycznym dachem, mogło również dogadzać w charakterze natura sauny. Niewykluczone, że fulachtaí fia mogły realizować wszystkie ww funkcje, wymagające gorącej wody.
W roku 2007 wysunięto nową teorię, sugerującą rzekomo fulachtaí fia służyły do produkcji piwa. Do podgrzanej wody (do temp. ok. 65°C) wrzucano jęczmień i po ok. 45 minutach przelewano zawiesina do oddzielnych naczyń, dodając zakwas a zioła i pozostawiając płyn do fermentacji.
Przypisy
- ↑ Ó’Drisceóil, “Burnt mounds: Cooking or bathing?”, Antiquity, ss.671-80
- ↑ Brinley, Lanting, “The dating of fulachta fiadh”, Burned Offerings, 1990, Wordwell, ss.55-56.
- ↑ Mayo Archaeology 15 of Travels in Time
- ↑ BreakingNews.ie - Ancient pomnik may have been Bronze Age brewery
- ↑ Odpis artykułu z Archeology Ireland, opisującego eksperyment.
|
Łukasz Gołębiowski (ur. 13 października 1773 w Pohoście obwód Płońska (obecna Białoruś), zm. 7 stycznia 1849 w Kaźmierówce u dołu Hrubieszowem) – jeden z pierwszych polskich etnografów (odkrywca tzw. starożytności słowiańskich natomiast zwyczajów i obyczajów ludu polskiego), rebeliant kościuszkowski, bibliotekarz i pełnomocnik zbiorów Biblioteki Poryckiej, kończyna Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Podczas insurekcji kościuszkowskiej brał współpraca m.in. w bitwie u dołu Szczekocinami i obronie Warszawy. Po rozbiorach, w latach 1795–1818 przebywał w Porycku na Wołyniu, będąc bibliotekarzem Tadeusza Czackiego – uporządkował w tamtym czasie Bibliotekę Porycką i napisał Przedmowę do rejestru Biblioteki Poryckiej (1814). Od 1818 r. został czynnym członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a w pięć lat później – po przeprowadzce do Warszawy – Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. W 1827 r. został profesorem literatury w dopiero co otwartym Instytucie Pedagogicznym.
Warszawskie lata Gołębiowskiego (1826–31) były w największym stopniu intensywnym okresem jego pracy naukowej. Opracował w owym czasie i wydał m.in. pierwotny festiwal historiografii polskiej O dziejopisach Krajowy, ich duchu, zaletach i wadach (1826), a też jedną z pierwszych książek o historii Warszawy, z opisem jej zabytków i przewodnikiem po mieście Opisanie historyczno-statystyczne miasta Warszawy (1826), a na ostatek – pierwszą pracę etnograficzną w Polsce, pt. Gry i zabawy różnych stanów w kraju całym, albo niektórych przed chwilą prowincyach (1831) natomiast Ubiory w Polszcze od najdawniejszych czasów aż do chwil obecnych (1830).
Po upadku powstania listopadowego został zwolniony (1833) przez władze carskie ze stanowiska sekretarza Towarzystwa Przyjaciół Nauk (za schowek funduszy Towarzystwa poprzednio konfiskatą rosyjską); przeprowadził się wówczas na sioło, dokąd dokończył rozpoczęte prace naukowe: czterotomowy Gabinet medalów polskich natomiast tych, które się dziejów polskich tyczą z czasów panowania Stanisława Augusta (1841–43) zaś trzytomowe Dzieje Polski (1846–48), tyczące kultury materialnej a obyczajów szlachty, mieszczaństwa i chłopów.
Źródła
- Encyklopedia PWN
- Popularna Encyklopedia Powszechna Wyd. Fogra
|
Wikipedyści rozważają odwołanie tego artykułu w poczekalni stron do usunięcia.
Jeśli nie zgadzasz się z tą propozycją, odnieś się do uwag zawartych w zgłoszeniu i popraw obiekt umysłowy artykułu.
Tego szablonu nie trzeba relegować do czasu rozstrzygnięcia dyskusji.
Powiadom autora na jego stronie dyskusji: {{subst:PoczSdU/info|Koczowniczy zwyczaj życia}} ~~~~
Koczowniczy zwyczaj życia, koczownictwo. ów zwyczaj życia kierowany był głównie w paleolicie i neolicie. Polegał na ciągłym zmienianiu miejsca zamieszkania w poszukiwaniu pożywienia i więc siła robocza nie budowali stałych domów dopiero co mieszkali w jaskiniach albo w szałasach itd.
zobacz również: tułacz, rolnik, wędrówki zwierząt
|
Khirbat en-Nahas - funkcja archeologiczne na terenie Jordanii, starożytna sztolnia miedzi, funkcjonująca na ogromną skalę przypadkiem przedtem w X wieku p.n.e. Imię oznacza miedziane ruiny. Dziś Khirbat en-Nahas znajduje się na okręg Jordanii. Drzewiej była to część kraju Edom – historycznej krainy, której ludzie zagrażali Izraelowi królów Dawida i Salomona. Khirbat en-Nahas zajmuje bez mała 10 hektarów, na których odnaleziono poprzednio fortecę i wzdłuż 100 zabudowań. Dzięki wsparciu Wydziału Telekomunikacji i Informatyki Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego udało się zaplanować trójwymiarową rekonstrukcję królewskiej kopalni miedzi. Zespołem archeologów badających pozycja kierowali Thomas Levy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego zaś Mohammad Najjara z jordańskiego Ministerstwa Starożytności.
|
Kozioł ofiarny, William Holman Hunt, 1854
Kozioł ofiarny to jeden z kluczowych mechanizmów antropologicznych występujący przypadkiem we wszystkich kulturach.
Mechanizm kozła ofiarnego polega na tym, że skupisko społeczna w momencie kryzysu, dezintegracji azaliż zagrożenia, by ponowić się do stanu utraconej równowagi, obiera sobie ofiarę, która staje się obiektem zbiorowej agresji całej grupy. Ofensywa ta ma na celu śmierć lub różnego rodzaju wyłączenie ofiary (wypędzenie, wyłączenie symboliczne - np. opaski z “gwiazdą Dawida” czy też przezwiska w grupie rówieśniczej). Klaster wmawia sobie albowiem, że jałmużna ta ponosi winę za strapienie czy też niebezpieczeństwo, które doprowadziło do kryzysu, dezintegracji grupy.
Poszczególne kultury różnią się między sobą poniżej względem skłonności do stosowania mechanizmu kozła ofiarnego, niektóre stosują go nader często i na wielką skalę (są często monolityczne, a co więcej podświadomie niepewne swojej tożsamości), inne posuwają się do niego ogromnie okazjonalnie, unikają skrajnych form mechanizmu (są to statystycznie kultury otwarte, pluralistyczne, które znajdują konstruktywne role społeczne na rzecz różnego rodzaju odmieńców).
Spis treści
//
Datek z kozła w judaizmie
Metaforyczna określenie mechanizmu pochodzi z totalnie dosłownej starożytnej tradycji judaistycznej, w której zbiorowość projektowała swoje winy na przeznaczone na krwawą ofiarę potwór. Kapłan świątyni w Jerozolimie kropił kilkakrotnie różne miejsca w jej wnętrzu krwią złożonych w ofierze byka i kozła, a odtąd kładł rękę na głowie umyślnie wybranego kolejnego kozła, na którego przenosił winy całego ludu, wypowiadając je. Wybierano również człowieka, kto ma uprowadzić kozła na pustynię. Człowieka tego w tradycji judaistycznej nazywano isz iti. Zabierał on kozła ponad skalne bezdeń, przywiązywał czerwoną wstążkę do jego rogów, jej inny kawałeczek przywiązywał do skały urwiska, a potem spychał kozła tyłem w wmieszać się. Działo się to w święto Jom Kipur; teraz w ultraortodoksyjnych grupach zdarza się, że w dniach między Rosz ha-Szana a Jom Kipur składa się ofiarę z koguta (kaparot), pełniącą podobną funkcję.
Psychoanalityczne interpretacja mechanizmu
Z punktu widzenia psychoanalizy postać czy też zbiorowisko projektuje na kozła ofiarnego cechy, które wypiera, których nie akceptuje w sobie samym, bądź całkiem własne winy, z którymi nie prawdopodobnie się pojednać i chce je przemóc przez zrzucenie na kogoś innego, potem wypędzenie go, wyłączenie bądź zabicie.
Portret mechanizmu
Który zostaje kozłem ofiarnym
Kozłem ofiarnym prawdopodobnie być:
- osoba pojedyncza (np. Sokrates i jego słynny proces)
- cała zgromadzenie społeczna, etniczna, religijna (np. Żydzi w Trzeciej Rzeszy)
Cechy, które powodują, że opcja grupy pada na daną osobę (osoby):
- obce geneza (etniczne, klasowe, etc.)
- ekstremalna inność fizyczna (odcień skóry, niesłychana szpetota albo nadzwyczajna czar, wada, karłowatość bądź z przeciwnej strony - akromegalia itp.)
- szczególnie spektakularna schorzenie, której nie droga skryć (np. choroby psychiczne ewentualnie epilepsja)
- ekstremalna położenie społeczna (niesłychanie wysoka - np. wysokie przyjście na świat, fortuna, renoma; nader niska - np. żebracy; żyjąca rozdzielnie - np. wspólnota żydowska, ojczulek azali pustelnik)
- złamanie nietykalny religijnego czy też jakieś religijne apostazja (wyznawanie innej religii, niesumienne praktykowanie religii etc.);
- złamanie nietykalny seksualnego, związanego z prokreacją, ewentualnie choćby dopiero co mniemanie grupy o złamaniu takiego zakazany przez jednostkę (azali więcej ludzi); dotyczy np. kazirodztwa, homoseksualizmu (w społecznościach, które nie akceptują takich pragmatyk), rozwiązłości seksualnej (świniarka jest tu w gorszej sytuacji, dlatego że mrowie kultur jak wyuzdanie traktuje takie ich zachowania, które u mężczyzn akceptuje, a co więcej chwali, np. sukcesy w uwodzeniu); pogląd o zabijaniu dzieci mieści się w tej orbicie;
- odmienność seksualna (transseksualizm, hermafrodytyzm, orientacja homoseksualna), pomimo tego również nieraz obrzezanie, cnota ewentualnie wdowieństwo;
Każda rada jest w stanie odkryć kozła ofiarnego, kiedy czuje taką potrzebę, zarówno cała rada etniczna, podobny nacja, w jaki sposób również społeczności lokalne, obywatele jednej wsi azali osiedla, ewentualnie również uczniowie w klasie. Im więcej atoli powyższych warunków spełnia figura czy też osoby, tym łatwiej i częściej staje się kozłem ofiarnym. Jak jednakże w pogrążonej w kryzysie grupie brakuje osób, które kumulowałyby nieco tych gildia, starczyć być może jedna z nich ewentualnie jakakolwiek własność wyróżniająca.
Podczas gdy występuje mechanizm
Grupa szuka kozła ofiarnego w momencie kryzysu, którego przyczyną mogą egzystować np.:
- Katastrofa naturalna (mór, klops żywiołowa, etc.)
- Katastrofa gospodarcza
- Katastrofa polityczna (np. konflikt zbrojny, groźba wojną, polityczna skłonność struktur danej kultury)
- Poczucie jakiegoś zagrożenia: ewentualnie którąś z powyższych katastrof, czy też nadchodzącym końcem świata azaliż gniewem bogów, bądź zagrożenia na rzecz tożsamości grupy (np. przez kulturową dominację jakiejś grupy z pozornie), etc.
Przykłady działania mechanizmu
Mechanizm prawdopodobnie dysponować osobowość zinstytucjonalizowanego rytuału, zorganizowanych posunięć politycznych, niemniej jednak także realizować się za sprawą spontanicznych wybuchów całej grupy. Przykłady w historii:
- Ofiary z ludzi w niektórych kulturach starożytnych. Składano je np. w celu przebłagania zagniewanych bogów, np. z dziewic (niepołowiczny sytuacja nasycony erotyzmem) strącanych ze skały.
- Pogromy Żydów. Żydzi spełniają parę warunków, które wydawały ich na pastwę mechanizmu: podkreślali swoją inność religijną i etniczną; byli uważani za tych, którzy zabili Chrystusa inaczej Boga (nietykalny religijne); obrzezanie to inność seksualna. Pogromy w średniowieczu statystycznie wybuchały w okresach epidemii albo załamania gospodarki.
- Procesy czarownic. Oskarżenia o magia łączyły się z przekonaniem o seksualnym wyuzdaniu tych kobiet, o kontaktach seksualnych z szatanem (złamane nietykalny zarówno w odniesieniu do religii, w jaki sposób i do seksualności), argumentem były dziwne znamiona bądź rude włosy (inność fizyczna), etc.
- Noc św. Bartłomieja
- Egzekucje rodziny królewskiej i arystokratów w czasie rewolucji angielskiej, rewolucji francuskiej i rewolucji październikowej.
- Holocaust i obozy koncentracyjne. Rajch, upokorzeni klęską w I wojnie światowej, którą w znacznym stopniu sami rozpętali, a od tego czasu skutkami Wielkiego Kryzysu Gospodarczego, dokonali zbiorowej projekcji własnych win na Żydów, marksistów, homoseksualistów i inne mniejszości.
René Girard
Początek religii z mordu kolektywnego
Francuski jajogłowy René Girard jest zdania, że maszyneria ów jest źródłem wszelkich religii. Podejmuje tu wątek, jaki pierwotny zaproponował Zygmunt Freud (był on zdania, że religia mojżeszowa zaczął się od kolektywnego mordu dokonanego na Mojżeszu przez Izraelitów, którzy od tego czasu wymazali to epizod ze zbiorowej pamięci). Girard twierdzi, że każda opium dla ludu wzięła się u zarania ze zbiorowego mordu dokonanego na koźle ofiarnym, według następującego modelu:
- Po dokonaniu mordu zbiorowość jest w szoku, że go dokonała.
- Kryzys, jaki doprowadził do zabicia kozła ofiarnego, w końcu, brutalnie rzeczy, przechodzi; tworzy się wrażenie, że to pozbawienie życia pomimo tego pomogło w rozwiązaniu kryzysu.
- Skoro pozbawienie życia pomogło, to znaczy, że dekoniunktura owszem był spowodowany winą kozła ofiarnego; zastój przeszedł po zabiciu przyczyny zła;
- Zabity rogacz ofiarny był przyczyną zła, jakkolwiek z drugiej okolica umierając uratował grupę; skutkiem tego ulega sakralizacji i staje się bogiem;
- Na tej podstawie tworzą się normy moralne religii, które zaczynają się od zakazania tego, czym jak słychać zawinił rogacz ofiarny;
- Żeby niemniej jednak zatrzymać sytuacja społecznej i kulturowej równowagi, wypada od czasu do czasu ponowić część zabicia kozła ofiarnego. Stąd rytualne zabijanie ludzi w najstarszych religiach.
- Normy moralne się lecz rozwijają i sublimują; cywilizacja sukcesywnie tuszuje wspomnienie inicjalnego mordu kolektywnego będącego podstawą religii, zastępuje go konstrukcjami symbolicznymi; w rytuałach odchodzi się od ofiar z ludzi - na kwestia ofiar ze zwierząt, a potem ofiar symbolicznych.
Kozioł ofiarny a Ewangelie
Chrześcijaństwo również zaczęło się od zbiorowego mordu dokonanego na Jezusie Chrystusie w okresie ogromnych niepokojów społecznych i poczucia zagrożenia. Na rzecz Girarda w największym stopniu niezbitym dowodem, że chodziło o maszyneria kozła ofiarnego jest stosunek Kajfasza: Lepiej uśmiercić jednego, aniżeli żeby wszyscy zginęli.
Różnica toż polega na tym, że - zdaniem Girarda - inne religie i ich mity założycielskie są opowiedziane z punktu widzenia zabójców i zły uczynek kozła ofiarnego nie jest w nich podawana w wątpliwość. Ewangelie choć nie uwieczniają mechanizmu, przed chwilą go demaskują: są napisane w pewnej mierze ze okolica ofiary, której niedobór winy jest głoszony bezustannie. Jego rozbiór wykazuje, że jest to podstawowa zawartość tych utworów. Na rzecz Girarda jest to wykładnia, z jakiego powodu w cywilizacji Zachodu jak pierwszej maszyneria kozła ofiarnego został modny za etycznie niedopuszczalny.
Bibliografia
- Szymon Wrzesiński, Potępieńcy średniowiecznej Europy, Gród podwawelski 2007.
- René Girard, Kozioł ofiarny, Łódź 1987.
- Tora Pardes Lauder, dzieło 3, Wajikra, red. Sacha Pecaric, Gród podwawelski 2005, s. 410-470. (Zawiera tu opisy pragmatyk związanych z ofiarą z kozła w judaizmie.)
Zobacz też
- procesy o czary
- pogrom
- Przemoc w Gujaracie w 2002
- Proces Jana Calas
|
Grupa biskupów belgijskich
Duchowieństwo, też duchowieństwo (łac. clerus z gr. kléros) - ogół duchowieństwa w danym kraju ewentualnie przynależącego do określonego Kościoła.
Pojęcie stanu duchownego powstało w nieledwie wyznaniowym, które zwyczajowo odróżnia kler, inaczej duchowieństwo (gr. kleros ‘wkład’), od wiernych, inaczej laikatu (gr. laos ‘lud’).
Duchownym jest ów, jaki przyjął święcenia bądź został ordynowany, inaczej diakon, prezbiter i biskup.
Zakonnicy, którzy nie przyjęli świeceń kapłańskich, określani są akuratnie w charakterze osoby konsekrowane. W ten sposób tym samym figura zakonna wolno znajdować się osobą konsekrowaną nie należącą do stanu duchownego czy też obstawać do obu tych stanów jednocześnie.
Dzieje w Polsce
Jako położenie gminny (a tym samym w innym sensie) duchowieństow wyodrębniło się w Polsce w XIII wieku, jak arcybiskup Henryk Kietlicz uzyskał od książąt piastowskich przywileje borzykowski (1210) i wolborski (1215), nadające immunitety jurydyczny i fiskalny dobrom kościelnym. Tym samym Kościół w Polsce wyodrębnił się spod władzy książąt, zwolniony z podatków na kwestia państwa i karny zaledwie własnym sądom kościelnym. W średniowieczu kler miało najogromniejszy bezzwłoczny wpływ na społeczność danego państwa, a nie wprost przez papieża i biskupów na króla i władców tego kraju. Przykładem przypuszczalnie byćpełnienie przez prymasa urzędu interrexa. Od innych średniowiecznych stanów różnił się tym, że był zasilany jedynie przez osoby z innych stanów, a to ze względu na poprawny w Kościele rzymskokatolickim celibat.
Zobacz też
- Kleryk
- Klerykalizm
- Antyklerykalizm
- Duchowieństwo diecezjalne
|
Ten punkt wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
By postąpić go weryfikowalnym, trzeba podawać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.
Kultura ubóstwa (ang. culture of poverty; w pierwszej chwili “subkultura ubóstwa”, później skrócona do “kultury”) - pomysł, którą na podstawie swoich badań w Meksyku, w Indiach, w Puerto Rico i na Kubie sformułował w latach 40. XX wieku jankeski antropolog, Oscar Lewis.
Jest to podług niego punkt odniesienia życiowy, przekazywany z pokolenia na ród przez społeczności ubogie w społeczeństwach nowoczesnych (nie dotyczy to ludów pierwotnych, które nie są za rozwarstwione społecznie i mają własną kulturę, umożliwiającą godne życie i ukontentowanie potrzeb swych członków). Ubóstwo wedle Lewisa posiada własną strukturę i maszyneria defensywny, jaki człowiekowi biednemu ułatwia ocalenie i bez którego z trudem dałby sobie radę. Jest to droga życia nieuleczalny i trwały.
Ludzie, którzy musieli się dostroić do warunków ubóstwa materialnego w społeczeństwie przemysłowym, wypracowali w tym celu charakterystyczny platforma zachowań i wartości, kto jest dozwolone obchodzić się w charakterze kulturę w sensie antropologicznym. Z definicji kultury natomiast wynika, że jest to platforma, w którym przez karmienie dochodzi do socjalizacji kolejnych pokoleń.
Kultura ubóstwa jest podług Lewisa częścią jakiejś większej całości kulturowej. Subkultura ubóstwa jest podrzędna w stosunku do szerzej rozumianej kultury danego regionu geograficznego. Pomimo tego z drugiej okolica kulturę ubóstwa wolno traktować bez względu blisko porównywania kultur społeczności ubogich z różnych regionów świata.
Ludzie, żyjący w kulturze ubóstwa, zamieszkują dzielnice, które jest dozwolone przeznaczyć jak getta i nie przywiązują się do miejsca zamieszkania. Charakteryzuje ich zrzeczenie się i fatalizm. Ich życie ukierunkowane jest na chwila obecna i toczy się dookoła spraw stołu i łóżka. Niedobór im umiejętności planowania. Są nastawieni na konsumpcję tanich towarów. Nie istnieje w tym miejscu ściśle określona własność prywatna. Członkowie takich społeczności są niezmiernie nieufni w stosunku do otaczającego świata. Przejawia się to przede wszystkim w obawie przedtem policją, brakiem zaufania do rządu i do wszystkich ludzi zajmujących wyższe stanowiska azali pozycję społeczną natomiast do wartości i instytucji klas wyższych. Biedni stronią od instytucji społecznych, nie zrzeszają się, nie szukają przedstawicielstwa politycznego, nie interesują się życiem publicznym i polityką
Istnieje tu silna skłonność do patologii społecznej, a przede wszystkim do przestępczości. Często występuje znaczna szacunek dla inności w obliczu przemocy. Częstą cechą charakterystyczną jest architektura oszczędny, polegający na zastawianiu rzeczy osobistych i zaciąganiu lichwiarskich pożyczek na górny procent.
Rodzina jest strukturą ogromnie labilną, nie troszczy się o maluch w charakterze o osobę, która przeżywa rzadki, podłużny era w swym życiu i któremu powinno się się szczególna patronat i opieka. Buda nie jest tu instytucja ważną. Przesłanie ojca jest często osłabiona z powodu bezrobocia i alkoholizmu, klan nie funkcjonuje w charakterze agregat i wychowuje jednostki mające wrażenie bezsilności, układy i całokształt niższości.
Skutkiem tego jest niezdatność ubogich do realnej zmiany swej sytuacji życiowej, a obopólnie brakuje im poczucia solidarności z ludźmi w podobnej sytuacji. Podstawową charakterystyką upadku na dół społeczne jest akumulacja przyczyn, które prowadzą do kryzysu życiowego: zguba pracy, niedostatek zdolności płatniczej, problemy z mieszkaniem, problemy dzieci w szkole, choroby itp. Zasoby ludzkie wykluczeni społecznie zwyczajowo nie stoją zanim jednym problemem, natomiast przedtem całym ich kompleksem, w sąsiedztwie czym każdy z osobna z nich z osobna przypadkiem istnieć zagrożeniem na rzecz normalnego funkcjonowania człowieka w społeczeństwie. Razem ze stopniowym upadkiem na depresja społeczne przestaje znajdować się jasne, co jest tego przyczyną pierwotną, a co skutkiem. Siła robocza wpadają w błędne krąg problemów, w sąsiedztwie czym z trudem przeznaczyć, jaki powinno się rozpiąć w pierwszej kolejności.
Teoria Lewisa była leniwie odrzucana, albowiem sprzeciwała się panującym prądom umysłowym liberalizmu, jaki twierdzi, że każda wolna postać będzie wyrażać inicjatywę w kierunku sukcesu życiowego. Minęło 15 lat, póki hipoteza kultury ubóstwa znalazła autorytet, choć do dziś nie brakuje jej ponadto krytyków. Kolejni autorzy toż wykazali, że użytek ubogich, w ten sposób jakże je opisał Lewis, jest uniwersalne na rzecz wszystkich ubogich społeczności w społeczeństwach nowoczesnych.
Linki zewnętrzne
- Pomiędzy kulturą ubóstwa a światowym systemem stosunki. Przypadek meksykański
|
|
|
|
